Hava Trafik Kontrolörü İş Tanımı

Hava trafik kontrol sistemi hava sahası, teknik donanım, hava araçları, insan ve usullerden oluşmuş karmaşık bir insan-makine sistemi olup, hava ulaştırması sisteminin önemli bir alt sistemidir. Bu sistemde insan bileşenini oluşturan hava trafik kontrolörlerinin görevi uçakların birbirleri ile veya diğer araç ve manialarla çarpışmalarını önlemek ve hava trafik akışını emniyetli ve verimli bir şekilde hızlandırmak ve düzenlemektir. Hava trafik kontrolörleri uçakların birbirinden emniyet mesafesi kadar uzak kalmalarını sağlayarak uçak hareketlerini düzenler. Hava trafik kontrolörünün temel amacı uçuş emniyetini sağlamaktır. Fakat aynı zamanda bu emniyeti sağlamaktan dolayı oluşan uçuş gecikmelerini de en aza indirmeye çalışırlar. Uçaklar motor çalıştırmalarından kalkışlarına, kalkışlarından hava yoluna girişine ve daha sonra da alçalmasından inişine kadar hava trafik kontrolörlerinin sorumluluğundadır.

Hava trafik kontrol hizmetinde uçakların uçuş yörüngelerine bağlı olarak üç farklı hizmet verilir. Bu hizmetler; meydan kontrol hizmeti, yaklaşma kontrol hizmeti ve yol kontrol hizmetidir. Meydan kontrol hizmetini sağlayan meydan kontrolörleri, havaalanı üzerinde ve civarındaki hava trafiğinin emniyetli hareketinden sorumludurlar. Yalnızca görebildikleri uçaklara hizmet verirler. Yaklaşma kontrolörleri tırmanan ya da alçalan uçaklara, yol kontrolörleri ise hava yollarında seyahat eden uçaklara kontrol hizmeti verirler. Yaklaşma ve yol kontrolörleri radar ekranında kontrolleri altındaki tüm uçakları izlerler ve pilotlara kılavuzluk yaparlar. Bir pilot sadece kendi uçağının seyrüseferinden sorumluyken, hava trafik kontrolörleri tüm uçakların emniyetli uçuşundan sorumludur.

Türkiye’de Hava Trafik Kontrolörleri

Türkiye’de hava trafik kontrol hizmeti büyük çoğunlukla Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ), bazı özel havaalanlarında ise (Sabiha Gökçen Havalimanı gibi) bu özel kurum tarafından sağlanmaktadır. Ülkemizde 29 adet meydan kontrol kulesi, 14 adet yaklaşma kontrol ünitesi ve 2 adet de yol kontrol ünitesi DHMİ’nin sorumluluğunda bulunmaktadır. DHMİ hakkındaki daha ayrıntılı bilgilere DEVLET HAVA MEYDANLARI İŞLETMESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ adresinden ulaşılabilir.

Hava Trafik Kontrolör Lisansı

Yukarıda sözü edilen ünitelerde hava trafik kontrolörü olarak görev alabilmek için belirli bir eğitim alındıktan sonra ilgili ülkenin sivil havacılık otoritesinden kişinin bu işi yapabileceğine ilişkin bir lisans belgesinin alınması gerekir. Hava trafik kontrol sistemi küresel bir sistem olmasından dolayı tüm dünyada aynı standartlara sahip olması gerekmektedir. Bu standartları belirleyen kurum Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı (ICAO-International Civil Aviation Organization) olup Avrupa için ise ICAO’nun yaptırımlarıyla örtüşecek şekilde Avrupa’daki hava seyrüseferini düzenleyen organizasyon olarak EUROCONTROL (European Organization for the Safety of Air Navigation)’dur. Uluslararası Sivil Havacılık Anlaşması’nın 1. Eki (Annex-1) hava trafik kontrolörü lisansı alabilmek için kişilerin alması gereken eğitim, sahip olması gereken sağlık koşuları ve İngilizce dil becerisi hakkında ayrıntılı bilgileri içermektedir. EUROCONTROL’un bunun parelelinde hava trafik kontrolörlerinin lisanslandırılması için koymuş olduğu tüm kriterler ESAAR-5 (Eurocontrol Safety Regulatory Requirement) kapsamında yer almaktadır. ICAO ile ilgili ayrıntılı bilgilere ICAO | International Civil Aviation Organization adresinden, EUROCONTROL ile ilgili ayrıntılı bilgilere ise EUROCONTROL - European Organisation for the Safety of Air Navigation adresinden ulaşılabilir.

Lisanslandırmanın temel koşullarından biri olan sağlık koşulları kısaca şu şekilde özetlenebilir. Vücut yapısı düzgün ve her bakımdan sağlam olmak, dilinde pelteklik ve gizli kekemelik, işitme ve görme kaybı, renk körlüğü vb. olmamak. Hava trafik kontrolörü pilotlarla olan iletişimini telsiz vasıtasıyla yaptığı için konuşma ve duyma becerisi önemli sağlık kriterlerinden biridir. Bunun dışında gerek radar ekranı başında gerekse de meydan kontrol kulesinde olsun, görme becerisiyle ilgili olduğu için görme yeteneği de önem kazanmaktadır. Bu ve diğer sağlık kriterleri tam teşekküllü bir hastaneden alınan sağlık raporuyla belgelendirilir. Ayrıca bu sağlık raporu her yıl yenilenir.

Hava trafik kontrolörünün işbaşı yapabilmesi için yalnızca hava trafik kontrolör lisansı alması yeterli değildir. Bunun dışında hangi kontrol ünitesinde çalışacaksa o ünitede öncelikle üç ay çalışıp ondan sonra ilgili ünitede çalışabilir yetkisi için ülkenin sivil havacılık otoritesinin yapacağı derece sınavını başarması gereklidir.

Ülkemizde hava trafik kontrolörlerinin lisanslandırılması ve derecelendirilmesi Ulaştırma Bakanlığı’na bağlı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nce (SHGM) yapılmaktadır. Hava trafik kontrolörlerinin lisans yönetmeliği SHY 65-01’dir. SHGM hakkındaki ayrıntılı bilgilere Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü adresinden ulaşılabilir.

Çalışma Koşulları

DHMİ’de görev yapacak personel tüm devlet memuriyetlerinde olduğu gibi KPSS’yi (Kamu Personeli Seçme Sınavı) başarmak zorundadır. Hava trafik kontrol hizmeti 24 saat esasına göre sunulan bir hizmet olduğundan hava trafik kontrolörleri vardiya usulüne göre çalışırlar. Aldıkları sorumluluk ve çalışma şartlarının zorluğundan dolayı ücret düzeyi ülkemiz standartlarına göre oldukça iyi durumdadır.

Hava Trafik kontrol Bölümü’nde Eğitim

Türkiye’de bu önemli görevleri yürüten hava trafik kontrolörleri 1986 yılından beri Anadolu Üniversitesi Sivil Havacılık Yüksek Okulu bünyesinde kurulan ve Türkiye’de bir ilk olan Hava Trafik Kontrol Bölümü’nde ICAO ve EUROCONTROL standartları ve normlarına göre yetiştirilmektedir. Okulumuz hava trafik bölümü Fransa ENAC’tan sonra dünyada bu mesleği akademik platforma taşıyarak hava trafik kontrolörlüğüne bilimsel bir yapı kazandırmış ikinci okul olma özelliğini taşımaktadır. Bu eğitim kapsamında hem teorik hem de pratik eğitim verilmektedir. Okulda verilen bu eğitim çeşitli amaçlara yönelik hazırlanmış laboratuarlar, hava trafik simulatörleri, yabancı dil laboratuarları ile desteklenerek verimli ve sektörün ihtiyaçlarına dönük olarak yapılmaktadır. Eğitim süresince kullanılan radar simülatörümüz 1992 yılında “French & Turkish Project for the Development of Anadolu University School of Civil Aviation” projesi kapsamında temin edilmiş; hava trafik kontrolör eğitimine yönelik THOMPSON CSF SIMCAT 1000 Hava Trafik Kontrol Radar simülatörüdür. Öğrenciler hem meslekte aktif olarak çalışan kontrolörler hem de akademik personel tarafından eğitilerek mesleğin gereklerini yerine getirecek tüm donanıma sahip olarak yetiştirilmektedirler. Öğrencilerimiz eğitim süreçleri içerisinde yaz aylarında 20 işgününü kapsayan iş başı eğitimine gitmektedirler. İş başı eğitimleri Türkiye’nin trafiği yoğun büyük hava limanlarında yapılmaktadır.

Üniversitemiz Sivil Havacılık Yüksekokulu Hava Trafik Kontrol Bölümü’ne her yıl ön kayıt ve özel yetenek sınavı ile 10 öğrenci alınmaktadır. Ön kayıt için, adaylar lise ve dengi okuldan mezun olmuş ve Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sınavı ÖSS-SÖZ–1, ÖSS-SAY–1, ÖSS-EA–1, ÖSS-DİL puan türlerinin (dört puan türünden en yükseği kullanılır) en az birinden belirlenmiş taban puanı almış olması gerekmektedir.

Ön kayıtlar her yıl Ağustos ayının sonunda, önceki bir tarihte ilan edilen günlerde Eskişehir Anadolu Üniversitesi Sivil Havacılık Yüksekokulu İki Eylül Kampusu’nda yapılmaktadır.

ÖSS’den yeterli puanı almış öğrenciler zihinsel algılama, görsel-işitsel hafıza, kişilik testi, mülakat, sağlık muayenesi ve radar simülatör uygulama sınavından oluşan bir dizi sınava tabi tutulurlar.

Seçilen öğrenciler bir yılı İngilizce Hazırlık Sınıfı olmak üzere toplam 5 yıl hava trafik kontrolörü eğitimi alırlar.

KAYNAK: AÜ Sivil Havacılık Yüksekokulu