Windows Sistem Dosyaları Windows isletim sisteminin çalismasindan ve islevselliginden sorumlu olan Sistem Dosyalari hakkinda çogu kullanicinin kafasini mesgul eden en önemli noktalari açikliyoruz.

1 - Windows sistem dosyalarina niçin ihtiyaç duyuyor?
Windows isletim sistemini konfigüre edebilmek ve baslatabilmek için sistem dosyalarina ihtiyaç duyuyor. Farkli görev alanlari için her seferinde farkli türde sistem dosyalari bulunuyor. Bazilari kullanici arayüzünü (masaüstü) biçimlendirmek için gerekliyken, bazilari mevcut donanim ve yazilimdan yararlanabilmek için kullaniliyor. Sistem dosyalarini „.sys“, „.dll“, „.ocx“, „.ttf“, „.fon“, „.com“, „.exe“, „.ini“ ve „.dat“ gibi uzantilarina bakarak kolaylikla taniyabilirsiniz.
2 - En önemli sistem dosyalari hangileri?
„io.sys“ ve „command.com“ sistem dosyalari olmaksizin PC’nizde neredeyse hiçbir sey çalismiyor. „io.sys“ sistem dosyasi bilgisayari baslatmak (sistemi baslatmak) için gerekli. Bu dosya örnegin monitör ve ekran karti arasinda oldugu gibi, islemci ve sistem bilesenleri arasinda iletisim kuruyor.
Buna karsilik „command.com“ dosyasi klavye girislerinden sorumlu. Bu dosya her bir kullanici komutunu kabul ediyor ve uygun baslangiç dosyasini etkinlestiriyor. Bu sistem dosyasi pratik açidan koordinatör islevi görüyor.
Bunun disinda Windows „system.dat“ ve „user.dat“ adli sistem dosyalarina bagimli. Microsoft’un isletim sistemi görece eski yazilim için ayrica „system.ini“ ve „win.ini“ adli sistem dosyalarina ihtiyaç duyuyor.
3 - Registry adi ardinda ne yatiyor?

Registry (Kayit Düzenleyici) kurulu donanim ve yazilimla ilgili tüm bilgilerin depolanmis oldugu merkezi muhafaza birimi, yani bir veritabani olarak çalisiyor. Gerçi Registry adi burada yalnizca bir dosyanin kastedildigini andiriyor. Ama sözkonusu olan aslinda iki dosya: „system.dat“ ve „user.dat“.
Windows 98 altinda yeni bir ses karti kurdugunuzda, bu kart kurulumdan hemen sonra ilgili ayarlar ve sürücülerle Registry tarafindan kapsaniyor. Sistem baslatildiktan sonra bu bilgiler Windows tarafindan ses karti isletim sistemi tarafindan taninacak sekilde okunuyor ve isleniyor.
„system.dat“ dosyasinda Windows donanim ve yazilim ile ilgili tüm bilgileri depoluyor. Bu dosya „user.dat“ dosyasindan daha önemli. Burada kullanicinin özel ayarlarina dair tüm bilgiler saklaniyor. Bu bilgiler ön planda renk, artalan ve semboller gibi masaüstü ayarlari ile baslat menüsü içeriklerinden ibaret.
Registry „system.ini“ ve „win.ini“ adli iki sistem dosyasinin takipçisi. Ancak bu iki sistem dosyasi PC kullanicisinin görece eski yazilima erismesini saglayacak sekilde Windows tarafindan hala içeriliyor.
4 - Sanal sürücü deyince ne anlasiliyor?
DOS programlari örnegin bir ses karti gibi bir donanimi özel sürücülerle yönetebilecek sekilde yazilmislardir. Ancak Windows 95 ve 98 sistemin stabilitesini korumak için dogrudan erisimi engelliyor.
Buna ragmen DOS programlarinin Windows altinda isleyebilmesi için, üreticiler sanal sürücüler gelistirmis bulunuyor. Bu sürücüler her seferki programda “hakiki” bir ses karti izlenimi uyandiriyor. Bir baska deyisle DOS programi PC’nin ses kartina eristigine inaniyor, oysa aslinda yalnizca sanal sürücülerle iletisim kuruyor. Böylelikle donanima her bir dogrudan erisimin önüne geçilmis oluyor. Anabellekte yer tasarrufu için, sanal sürücüler yalnizca çagrildiklarinda baslatiliyor. Sanal aygit sürücülerini „.vxd“ dosya uzantisina bakarak taniyabilirsiniz.
5 - Sistem dosyalarimi nasil güvence altina alabilirim?
Registry’yi yedekleyebilmek için çok basit bir yöntem mevcut: „.dat“ uzantili dosyalari Windows Explorer’da (Windows Gezgini) baska bir dizin ya da sürücüye kopyalayin. Her iki dosyayi da Windows dizininde bulacaksiniz. Ayrica Windows sistem dosyalarini yedeklemek konusunda uzman sayisiz program var. Windows 95 için basit bir yedekleme programi örnegin Eru. Bunu kurulum CD’si üzerinde „other\misc\eru“ altdizininde bulacaksiniz.
Microsoft Windows 98’de bu yardimci programdan vazgeçmis bulunuyor. Yine de bu isletim sistemi ile de sistem dosyalarinizi yedekleyebilirsiniz. Ilgili DOS dosyasinin adi „scanreg. exe“. Dosyayi scanreg /backup ile çagirdiktan sonra, Registry yedeklenecektir. DOS modunda scanreg /restore komutuyla Registry’yi geri yükleyebilirsiniz
Windows programi Sistem Bilgisi daha da fazla konfor sunuyor. “Araçlar”, “Kayit Tarayici” altinda her iki Registry dosyasini da yedekleyebilirsiniz. „system.ini“ ve „win.ini“ dosyalari da program tarafindan kaale aliniyor.
6 - Sistem dosyalari nasil zarar görüyor?
Bazen bir sistem dosyasi yanlislikla silinmis olabiliyor. Ayni sekilde „system. ini“, „win.ini“ ya da „system.dat“ dosyalarinda elle degisiklik yaparken kullanicilar yanlis ayarlarda bulunabiliyor ya da sistem parametrelerini yanlis girebiliyor. Silinmis satir kayitlari da kötü sürprizlere yol açabiliyor.
Ancak hata yapan yalnizca kullanici degil: Windows’un Deinstallation (program kaldirma) rutinleri bazen dogru çalismiyor. Bunun sonucunda isletim sisteminin stabil çalismasi olanaksizlasiyor. Örnegin bir ekran karti gibi bir donanim degistirildiginde de belirli riskler mevcut. Yanlis bir ekran karti sürücüsü kuruldugunda, çogu kez monitörde hiçbir görüntü belirmiyor - bu yüzden hatanin bertaraf edilmesi de neredeyse olanaksizlasiyor.
Sistem dosyalarinda hasar yeni kurulmus programlarla da ortaya çikabiliyor. Özellikle „.sys“ ve „.dll“ dosya uzantili sistem dosyalari tehlike altinda bulunuyor. Çok sayida program kurulum sirasinda SYS ve DLL dosyalarini baslarina buyruk olarak kendi sürümleri ile degistiriyor. Kurulum yazilimi ile ya yeni ya da eskimis sürümler isletim sistemine eklenebiliyor - her iki durum da Windows’un sistem stabilitesine olumsuz etkide bulunuyor. Bu da çogu kez hata mesajlarina, hatta sistem çöküslerine yol açiyor.
7 - Hangi sistem dosyalarini degistirebilirim?

Microsoft Registry’nin bir PC kullanicisi tarafindan yanlislikla degistirilmesini önlemek istiyor. Bu yüzden sistem dosyalari Windows Explorer’da hemen görünmüyor - bunlar sakli bir halde. Deneyimsiz PC kullanicilari her tür müdahaleden uzak durmali. Ancak gerekli bilgiye sahip olanlar, Registry’ye elle müdahalede bulunmak suretiyle Windows sistemini optimize edebilir.
Registry’ye sabitdisk üzerinde sakli bir biçimde yer alan Regedit programi ile bir göz atabilirsiniz. Bunun için önce “Baslat” alanina, daha sonra da “Çalistir” alanina tiklayin. Simdi program adini regedit.exe olarak girin ve “Tamam” ile onaylayin.
„system.ini“ ve „win.ini“ dosyalarinda yapilacak degisikliklerde de dikkati elden birakmamak gerekiyor. Bu baslangiç dosyalarinin kismen çok karmasik içerikleriyle ilgilenenler, bunlari Wordpad ya da Word gibi herhangi bir kelime islem programiyla görüntüleyebilir. Istenilen bir INI dosyasi “Baslat” ve “Çalistir” menüleri üzerinden daha da kolaylikla açilabilir. Öncelikle DLL ve SYS dosyalari basta olmak üzere tüm öteki sistem dosyalari PC kullanicisi tarafindan elle degistirilmek için uygun degildir, çünkü bunlar metin dosyalari degildir.
8 - Dosya çiftlendirici: Dogru olan hangi dosya?
Bir PC çok dinamik bir sistemdir. Çogunlukla uygulama programlarinin ve sistem dosyalarinin daha yeni ve daha iyi sürümleri olusturulur. Bu yüzden ayni dosyanin çesitli sürümlerinin mevcut olmasina rastlanabiliyor.
Çifte sürümlere dair kontrolde bulunabilmeniz için, Windows Sistem Bilgisi adli küçük bir program ile donatilmistir. Menü çubugundaki “Araçlar” üzerinden “Sürüm Çakisma Yöneticisi”ne ulasabilirsiniz. Burada degistirilmis sistem dosyalari tamir edilebiliyor.
Windows güvenlik nedenlerinden dolayi degistirilmis tüm dosyalari özel bir dizinde depoluyor. Böylece sistem arizalarinda yapilmis degisiklikler yine geri alinabiliyor.
9 - Sistem nasil komple yeniden olusturulabilir?
Bilgisayar baslatildiginda yaklasik iki saniye kadar ekranda “Windows Basliyor” mesaji beliriyor. Bu zaman zarfinda F8 fonksiyon tusuna basin, böylelikle Windows Baslangiç Menüsü’ne ulasirsiniz. Burada PC’nizi “Güvenli kip”te çalistirabilirsiniz. “Güvenli kip”te Windows, Windows Starti için mutlaka gerekmeyen tüm sürücü ve programlari baslangiç sirasinda kaale almiyor. Eger sisteminizi yeniden çalistirmayi basaramadiysaniz, ikinci denemede “F8” üzerinden DOS modunu (“Önceki MS-DOS sürümü”) seçebilirsiniz. Buraya scanreg /restore komutunu da ekleyebilirsiniz. Ancak bu önceden Registry’yi yedeklediyseniz isleyecektir. Idareten „system.1st“ dosyasinin adini „system.dat“ olarak yeniden adlandirmak da size yardimci olabilir. „system.1st“, Windows’un güvenlik nedenlerinden dolayi olusturdugu „system.dat“ dosyasinin ilk sürümüdür. Bu dosya dogrudan “C:” sürücüsü üzerindedir. Gerçi simdi Windows’un kurulumundan sonra eklemis oldugunuz tüm programlar ve donanim bilesenleri içerilmeyecektir. Yine de bu yoldan isletim sisteminin çok zaman gerektiren yeniden kurulumundan tasarruf etmis olursunuz.
10 - Sistem dosyasi bakiminda hangi araçlar yardimci olabilir?
Sistem dosyalarinin düzenli bakimi için Windows 98 Scanreg, Disk Temizleme, Scandisk ve Disk Birlestiricisi programlarini kullaniminiza sunuyor. Ancak programlari çalistirmadan önce, Bakim Sihirbazi’na basvurmaniz tavsiye edilir. Bakim Sihirbazi her alanda bir dahi: Sabitdiskinizi veri çöpünden ve gereksiz dosyalardan kurtariyor. Üstelik sabitdiskin defragmantasyonu (birlestirilmesi) ile tek tek programlarin baslatilmasini hizlandiriyor. Ayrica sabitdiski varolan donanim arizalarina karsi kontrol ediyor. Sistem dosyalarindaki hatalari ek olarak “Sistem Araçlari” dizininde bulunan Sistem Bilgisi programiyla saptayabilirsiniz. Bunun için “Sistem Bilgisi” menü çubugundaki “Araçlar” üzerine tiklamaniz gerekiyor.
Burada bulunan Dr. Watson da yararli bir program. Bu program bilgisayarinizdaki hatalari buluyor ve sonrasinda sizi bu hatalar konusunda bilgilendiriyor. Bir yazilim hatasi ortaya çiktiginda, Dr. Watson genellikle kendi kendine çalisiyor. Program tarafindan yaratilan protokol dosyasi öncelikle yazilim üreticileri teknik danisma hattiyla konusuldugunda yardimci bir rol oynuyor.

alıntıdır